De arbeidsmarkt in de industrie blijft structureel krap. De vacaturegraad ligt op 40 openstaande vacatures per 1000 banen, vergrijzing versnelt en nieuwe instroom blijft achter. Tegelijkertijd daalt de arbeidsproductiviteit sinds 2022. Rabobank onderzocht in hoeverre AI een uitweg kan bieden en stelt dat generatieve AI bij 39 procent van alle taken in de industrie inzetbaar is. Een veelbelovend getal, maar de nuance verdient een plek vooraan.

Bijna 40 procent van de taken, verspreid over het hele bedrijf

Rabobank deelde alle taken in de industrie in vier categorieën in: hoog potentieel, potentieel, laag potentieel en niet mogelijk. Op basis van data van de International Labour Organisation (ILO) valt 39 procent in één van de twee hoogste categorieën. Dat is vergelijkbaar met het gemiddelde in de totale economie.

De taken met AI-potentieel zijn verspreid over vrijwel alle bedrijfsfuncties. ICT en boekhouding scoren het hoogst, gevolgd door administratieve processen, marketing en verkoop, logistiek en R&D. Generatieve AI is daarmee een horizontale technologie: bruikbaar in de directiekamer, op de verkoopafdeling, in de personeelsadministratie en bij de inkoopafdeling.

Juist waar de krapte het grootst is, helpt AI het minst

De meeste technische productieberoepen, precies de functies waar de arbeidsmarktdruk nu al het zwaarst is en naar verwachting verder toeneemt, scoren laag op AI-potentieel. De handen aan de machine, de procesoperator, de technisch monteur: hun takenpakket bestaat grotendeels uit fysieke handelingen die buiten het bereik van generatieve AI vallen.

Het Rabobank-onderzoek benoemt dit zelf, maar de consequentie is helder: AI verlicht de werkdruk op kantoor, op de planning en in de salesfunctie. Structurele personeelstekorten op de productievloer lost het op korte termijn niet op. Robotica en fysieke automatisering zijn daarvoor een andere discussie.

Nederland boven EU-gemiddelde, maar geen koploper

Het AI-gebruik onder Nederlandse industriebedrijven groeide van 15 procent in 2022 naar 29 procent in 2025. Grote bedrijven lopen daarin voorop: van de bedrijven met meer dan 250 werknemers gebruikt 64 procent al minstens één AI-toepassing, tegenover 21 procent van de kleinere bedrijven met 10 tot 50 medewerkers.

In Europees verband scoort Nederland boven het gemiddelde, maar België, Denemarken, Zweden en Oostenrijk lopen verder. Eén uitzondering: bij R&D en innovatie is Nederland de Europese koploper. Juist op het terrein waar AI creatieve en analytische ondersteuning kan bieden bij productontwikkeling, zit Nederland vooraan.

Drie randvoorwaarden voor wie serieus wil opschalen

Rabobank benoemt drie voorwaarden om het potentieel van AI daadwerkelijk te verzilveren. De eerste is een solide data-infrastructuur: betrouwbare, goed vastgelegde data uit productie-, ontwerp- en administratieve systemen is de basis voor elke AI-toepassing. Zonder die basis levert AI ruis in plaats van inzicht.

De tweede voorwaarde is integratie met bestaande systemen als ERP, MES en planningssoftware. AI heeft de meeste waarde wanneer het meebeweegt met lopende processen, niet als losstaand experiment ernaast staat.

De derde voorwaarde is de menselijke kant: training, experimenteerruimte en een cultuur waarin medewerkers AI daadwerkelijk in hun dagelijkse werk gaan gebruiken. Productiviteitswinst ontstaat pas wanneer de technologie op de werkvloer landt, zowel mentaal als operationeel.

AI versterkt wat goed werkt, het vervangt geen gebrekkige processen

De les uit eerder Rabobank-onderzoek naar productiviteitsverbetering bij Tuinte Machinebouw, Gooskens Hout en Reijnen Sealing geldt ook hier. Bedrijven die met AI aan de slag gaan zonder eerst hun processen op orde te brengen, kopen dure oplossingen voor problemen die elders zitten.

AI in de industrie is allereerst een kantoortechnologie met productieomgeving-toepassingen in de marge. Voor wie administratie, planning, inkoop en verkoop nog handmatig of inefficiënt uitvoert, liggen de grootste winsten voor het grijpen. Voor wie het echte personeelsprobleem wil oplossen op de productievloer, is AI een aanvulling, maar robotisering en procesoptimalisatie blijven de kern.

Bedrijven die nu investeren in een goede data-basis en hun mensen meenemen in de adoptie, bouwen aan een structureel voordeel. De technologie is beschikbaar, de grote vraag is echter of de organisatie er ook klaar voor is.

Bronnen

• Rabobank RaboResearch – Volop mogelijkheden voor AI in de industrie
• ILO – Gmyrek et al. (2025), Generative AI and jobs: A refined global index of occupational exposure
• CBS / RaboResearch 2026 – Arbeidsproductiviteit en vacaturegraad industrie